Phần 1: Hướng dẫn chung

Phần này gợi ý các nội dung đội thi cần hiểu và chuẩn bị trước khi tham gia khóa học Robotics với bộ kit K12 Maker cũng như tham gia cuộc thi FPTU AI & Robotics Challenge 2025.

0.1. PBL - Học tập theo dự án

1. Phương pháp Học tập dựa trên dự án (project-based learning)

Khóa học này được thiết kế theo phương pháp học tập dựa trên các dự án. Nếu bạn không quen với việc học trên các dự án (PBL) thì bạn nên biết việc quản lý một khoá học PBL rất khác với việc quản lý một lớp học truyền thống. Dưới đây là một vài tài liệu để giúp bạn hiểu về mô hình PBL. 

 

▶ Video: https://youtu.be/LMCZvGesRz8

 

Tham khảo thêm: Các ưu điểm của phương pháp PBL

Một đặc điểm quan trọng của việc học tập học tập dựa trên dự án và trải nghiệm là sự thất bại. Chúng ta sẽ không có tất cả các câu trả lời ngay từ đầu. Bạn sẽ học tập thông qua việc thử làm, cố gắng, thất bại, lặp đi lặp lại và thử lại. Không sao đâu! Các lớp học truyền thống không có chỗ cho thất bại, nhưng ở đây, bạn cần phải thất bại. Bạn sẽ phải trực tiếp bắt tay vào làm thử các sản phẩm, để được nhìn thấy thành quả trước, giúp bạn có động lực, từ đó rút ra các bài học kiến thức cho mình, hoặc tích lũy các kinh nghiệm

2. Người hướng dẫn (Mentor)

Vai trò của người hướng dẫn (Mentor) trong một lớp học PBL cũng rất khác so với người giáo viên trong một lớp học truyền thống. Mentor sẽ chỉ định hướng và hướng dẫn thay vì "giảng dạy", đưa ra các bài học. Người học sẽ phải là người chủ động làm việc, tự bắt tay vào lên ý tưởng và thử nghiệm các sản phẩm, tự tìm hiểu các kiến thức liên quan.

3. Tổ chức lớp học PBL

Robotics là một lĩnh vực rất rộng lớn, bạn nên dành thời gian học càng nhiều càng tốt. Với đặc thù quỹ thời gian của các bạn học sinh, nhiều đội thường tổ chức các buổi làm việc sau giờ học trên lớp, vì vậy cần đảm bảo rằng mỗi học viên có kế hoạch làm việc trong tuần phù hợp.

Hãy sử dụng ít nhất 5 phút vào đầu và cuối mỗi buổi làm việc để sắp xếp và dọn dẹp không gian làm việc.

Ngoài ra, học viên cần có khả năng tự học và tự nghiên cứu. Khóa học này sẽ chỉ có khả năng cung cấp cho các bạn các kiến thức cơ bản và gợi mở cho các bạn các từ khóa (keywords) để có thể tự mình tự học và nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực robotics vô cùng rộng lớn.

0.2. Xây dựng đội nhóm

1. Tổng quan về đội nhóm

Khi thành lập một đội thi Robotics, điều quan trọng là phải cân nhắc đến quy mô, độ đa dạng, độ tuổi, trình độ kỹ năng, cũng như mức độ cam kết về thời gian và lịch trình của các thành viên. Hãy nhớ rằng một đội nhóm luôn thay đổi theo thời gian, sở thích và khả năng của học sinh sẽ phát triển, đặc biệt khi các em lên lớp. Do đó, hãy chuẩn bị cho những thay đổi trong vai trò và trách nhiệm giữa các mùa thi. Một thành viên có thể sẽ quan tâm đến những lĩnh vực hoàn toàn mới khi họ tự tin và trưởng thành hơn.

Đội nhóm có thể được thành lập trong bất kỳ môi trường nào, từ các câu lạc bộ trong trường học cho đến những nhóm học sinh có cùng niềm đam mê. Điều quan trọng là xây dựng được một môi trường năng động, tích cực, hỗ trợ, hấp dẫn và trên hết là vui vẻ và tự nguyện. Trong suốt quá trình làm việc, các thành viên sẽ dành hàng giờ để cùng nhau thiết kế, lắp ráp và hoàn thiện robot. Vì thế, hãy luôn tạo ra bầu không khí thoải mái và truyền cảm hứng.

2. Quy mô đội và đối tượng thành viên

Không có một "kích cỡ tiêu chuẩn" nào cho một đội Robotics lý tưởng. Quy mô của đội nên dựa trên sự quan tâm của học sinh và quyết định của người cố vấn. Quan trọng là đảm bảo mỗi thành viên đều có vai trò thực sự, được học hỏi và đóng góp. Nếu đội quá đông, học sinh có thể bị "ra rìa"; nếu đội quá ít người, áp lực công việc có thể khiến các bạn bị quá tải. Mục tiêu là tìm ra sự cân bằng phù hợp.

Thành viên đội thi phải là học sinh từ lớp 10 đến lớp 12, trong độ tuổi từ 15–18. Học sinh đã tốt nghiệp không thể tham gia với tư cách thành viên, nhưng có thể đóng vai trò cố vấn hoặc huấn luyện viên.

Mỗi học sinh có thể tham gia tối đa 3 mùa thi với tư cách thành viên đội. Với các đội có thành viên thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau, nên lưu ý sự khác biệt trong nhận thức, kỹ năng xã hội và mức độ trưởng thành. Đây có thể là một lợi thế nếu được quản lý tốt.

3. Cam kết về thời gian

Mức độ cam kết về thời gian sẽ phụ thuộc vào tính chất của đội và kinh nghiệm của từng thành viên. Ngay từ đầu, hãy cùng nhau thảo luận rõ ràng về lịch trình họp, ngày hoạt động và nhiệm vụ cụ thể. Nếu một thành viên không thể tham gia đầy đủ các buổi họp quan trọng, người cố vấn cần cân nhắc lại vai trò phù hợp.

Mọi thành viên đều nên có cam kết tương đương để duy trì sự công bằng và hiệu quả trong hoạt động. Đừng để toàn bộ trách nhiệm rơi vào vai người cố vấn, chính đội nhóm phải học cách tự chịu trách nhiệm và quản lý tiến độ của mình.

Lên lịch họp cần là một quá trình hợp tác, linh hoạt theo lịch học, độ tuổi và mức độ kinh nghiệm của thành viên. Ví dụ, với một đội mới thành lập, việc họp thường xuyên hơn có thể giúp củng cố nền tảng vững chắc.

4. Bản sắc và tinh thần đồng đội

Một đội Robotics không chỉ là nhóm bạn cùng làm việc, nó có thể trở thành một gia đình, nơi các mối quan hệ bền vững được xây dựng. Thành viên và người hướng dẫn cùng học hỏi lẫn nhau, cùng trưởng thành qua từng dự án, từng mùa giải.

Các đội tham gia sẽ có nguồn gốc, kỹ năng và văn hóa làm việc rất khác nhau. Đừng so sánh đội của mình với các đội khác, hãy tập trung vào việc phát triển phong cách riêng phù hợp với từng mùa giải. Mỗi khi có thành viên mới, sự năng động của nhóm sẽ thay đổi; hãy dành thời gian để gắn kết, thấu hiểu nhau và xây dựng cách làm việc hiệu quả.

Việc xây dựng bản sắc đội nhóm là một phần quan trọng. Tên đội, màu áo, logo, biểu tượng, tất cả đều góp phần tạo nên niềm tự hào và tinh thần đoàn kết. Đó cũng là cách để Giám khảo, khán giả và các đội khác nhớ đến bạn – không chỉ trong cuộc thi mà còn cả trong cộng đồng.

0.3. Không gian làm việc và các công cụ làm việc

1. Không gian làm việc

Học sinh cần một không gian đủ rộng để làm việc. Bố trí lớp học chỉ toàn bàn ghế không phải là một ý tưởng hay. 

• Để học sinh có thể dễ dàng tìm kiếm tài liệu và thảo luận các vấn đề với nhau, nên bố trí một chiếc bàn đủ rộng. 
• Các học sinh cũng cần một phần sàn rộng để thử nghiệm robot và dựng khu vực để thử nghiệm đó.
• Nên có khu vực để trang thiết bị và nguyên vật liệu giúp học sinh phân loại và giữ gìn ngăn nắp
• Nên có khu vực riêng để thực hiện các hoạt động cơ khí như khoan cắt để tránh ảnh hưởng tới khu vực làm việc chung

2. Các công cụ, trang thiết bị cần thiết

Ngoài bộ kit K12 Maker là trang thiết bị bắt buộc khi tham gia Viet Nam Robotics Challenge, các đội cần chủ động tự trang bị các trang thiết bị cần thiết khác khi làm robot tùy theo khả năng của từng đội:

• Các trang thiết bị cơ bản như các loại tua vít, các loại kìm, thước, đồng hồ vạn năng...
• Các trang thiết bị nâng cao hơn như máy khoan, máy cắt, mỏ hàn, máy in 3D...
• Các loại trang thiết bị khác theo tùy theo nhu cầu làm việc của đội.
• Máy tính: đội cần có ít nhất một chiếc máy tính (có thể là máy tính của một thành viên trong đội) hoạt động ổn định và tin cậy để sử dụng cho việc lập trình robot.